All the President’s Men

In de nacht van 17 juni 1972, midden in de Amerikaanse presidentsverkiezingen, werden vijf mannen gearresteerd tijdens een inbraak in het hoofdkantoor van de Democratische Partij in Washington D.C. De inbrekers bleken betrokken te zijn bij de herverkiezingscampagne van Richard Nixon. De plaats van de misdaad, het gebouwencomplex Watergate, gaf zijn naam aan wat nog steeds algemeen beschouwd wordt als het grootste politieke schandaal in de geschiedenis van de Verenigde Staten. Na een doofpotoperatie zou het Nixon uiteindelijk zijn tweede ambtstermijn kosten. Van de talloze boeken over het Watergateschandaal is dat van journalisten Bob Woodward en Carl Bernstein, All the President’s Men, veruit het bekendste. Het is het persoonlijke verslag van hun diepgravende onderzoek voor de kwaliteitskrant The Washington Post. Het werd werd gepubliceerd in 1974 en verfilmd in 1976.

Het scenario van William Goldman leverde de adaptatie onder regie van Alan J. Pakula één van vier Oscars op en populariseerde de uitdrukking ‘follow the money’, overigens niet afkomstig uit het boek. Samen met andere paranoïde complotthrillers uit dezelfde periode, waaronder The Parallax View (1974, ook Pakula) en Three Days of the Condor (1975), vatte All the President’s Men de desillusie samen van de Amerikaanse bevolking en haar toegenomen wantrouwen tegenover de overheid. Bovendien legde het de blauwdruk voor moderne films over onderzoeksjournalistiek.

All the President’s Men pleit voor het belang van persvrijheid in een democratie en waarschuwt voor machtsmisbruik tot op het hoogste niveau. Al decennialang even actueel. De boekverfilming eert het doorzettingsvermogen en de toewijding van journalisten als Woodward en Bernstein. Ondanks alle onzekerheden en obstakels, van doodlopende wegen tot doodsbedreigingen, weet hun nauwgezette, moeizame werk de waarheid aan het licht te brengen. ‘Gebruik feiten als je het wil aandikken’, zegt Woodward tegen Bernstein – ‘If you’re gonna hype it, hype it with the facts.’ Uit de discussies die zij onderling en met hun redacteuren voeren, spreekt ethische en grondige verslaggeving boven sensationalisme. De film is bijgevolg opgetrokken uit de vele uren die het duo klopt, zowel vanachter als weg van de schrijfmachine.

Hoewel All the President’s Men zich niet schuldig maakt aan sensatiezucht, blijft ook onderzoeksjournalistiek onderhevig aan de regels van de (film)kunst. Met het oog op helderheid is het bijvoorbeeld gebruikelijk bij adaptaties van waargebeurde verhalen om verschillende bestaande personen te herleiden tot één personage. Redacteur Barry Sussman superviseerde Woodward en Bernstein, maar zijn rol werd opgenomen in die van collega Harry Rosenfeld. Hij ontbreekt volkomen in de verfilming, net zoals de toenmalige uitgever van The Washington Post, Katharine Graham. Wat de structuur betreft, nam scenarist William Goldman de fundamentele beslissing om de tweede helft van het boek te schrappen en dus de film te beëindigen lang voor Nixons aftreden. In hun dramatische weergave van de feiten hebben de makers het onderzoek vereenvoudigd om de dramatische impact te vergroten. Ingrepen waren onvermijdelijk.

Woorden worden wapens in een oorlog tegen institutionele corruptie, geheimen en leugens

Waar het boek nog een inkijk geeft in de achtergrondverhalen en persoonlijke levens van Woodward en Bernstein, richt de film zich vooral op het proces achter hun verbeten zoektocht naar de waarheid. Dat hun individuele identiteit ook in het echt deels opging in hun gemeenschappelijke doel, illustreert de samentrekking ‘Woodstein’, zoals ze bekend kwamen te staan. Het witte doek vereeuwigde hen als nagenoeg onvermoeibare helden, weliswaar stijf van de cafeïne en flirtend met de journalistieke grenzen van manipulatie en misleiding. Het hielp dat de twee vertolkt werden door onvervalste sterren uit de Hollywoodrenaissance van de jaren ‘60 en ‘70: Dustin Hoffman en Robert Redford. Die laatste, idealistisch icoon van Amerikaanse cinema met een hart en onafhankelijke ziel, was vanaf het begin de motor achter de verfilming. Redford en Hoffman / Woodward en Bernstein bepaalden het publieke beeld van de hongerige, koppige en onbevreesde verslaggever. Maar evengoed gaat het om witte, heteronormatieve cismannen die (over)leven op de adrenaline van spannend detectivewerk. De mythe die All the President’s Men creëerde, werd een tweesnijdend zwaard.

Laat dat niet afdoen aan de audiovisuele vertelkracht van de film. Achter het authentieke vakmanschap schuilt eenzelfde gedrevenheid als die van Woodward en Bernstein. Omdat The Washington Post geen toestemming gaf om ter plaatse op te nemen, werden hun kantoorruimtes tot in het kleinste detail nagebouwd. Cinematograaf Gordon Willis maakte meesterlijk gebruik van deep focus om het verhaal te versterken. Die cameratechniek zorgt ervoor dat gebeurtenissen, objecten of personen zowel op de voorgrond als achtergrond gelijktijdig scherp blijven. Het beklemtoont de drukte op kantoor en dwingt de kijker om de aandacht te houden op zowel het kleine als grote plaatje. Beide perspectieven zijn immers cruciaal voor onderzoeksjournalistiek. Het heldere licht en de bedrijvigheid van de nieuwsredactie contrasteren met de duisternis en dreigende stilte van wat zich daarbuiten ontvouwt. Van het eerste tot het laatste beeld weerklinken toetsaanslagen hard en luid in All the President’s Men. Woorden worden wapens in een oorlog tegen institutionele corruptie, geheimen en leugens.

Alan J. Pakula. All the President’s Men. Park Circus/Warner Bros, 1976. 138 minuten.
(c) Images courtesy of Park Circus/Warner Bros.

FILMREEKS OVER MENSENRECHTEN

All the President’s Men

Op donderdag 17 september om 20 uur vertonen het Willemsfonds, VC Geuzenhuis en Willemsfonds Gent All the President’s Men in Sphinx Cinema.
Tim Maerschand (filmjournalist) en Anneleen Ophoff (coördinator bij Apache) verzorgen de inleiding bij de film.
Reserveer deze datum alvast in je agenda. Info en tickets via sphinx-cinema.be

Tim Maerschand

Tim Maerschand (1985) is filmjournalist en copresenteert het radioprogramma Kuleshov bij Urgent.fm. Als vrijwilliger is hij actief betrokken bij de Gentse filmcollectieven Ciné Rio en Kuru. Als freelancer verzorgt hij op regelmatige basis inleidingen en nagesprekken in Gent (KASKcinema, Ciné Mangiare, Sphinx Cinema

Wil je de papieren versie van De Geus thuis ontvangen? klik hier voor meer informatie.