Stoïcijns omgaan met sociale media

Stel je voor: Marcus Aurelius, keizer van Rome, auteur van Meditaties (170-180), wordt wakker in 2025. Op zijn werktafel ligt geen perkamentrol maar een gloednieuwe smartphone. Wat zou hij doen? Hoe zou deze Stoïcijnse keizer omgaan met Facebook, Instagram, TikTok en consoorten? Hoewel smartphones in de tijd van de Stoïcijnen natuurlijk niet bestonden, kunnen hun ideeën wel relevant zijn in onze digitale tijd.

Marcus zou deze technologie zeker en vast omarmen. Hij zou ze gebruiken als middel om zijn filosofie verder te verspreiden, zelf ook bij te leren en kennis te delen. Hij zou zich voortdurend afvragen hoe de nieuwe media hem kunnen helpen een meer deugdzaam mens te worden. Hij zou beseffen dat smartphones niet goed of slecht zijn, maar dat alles afhangt van hoe je ermee omgaat. ‘Het kan een zegen zijn, maar net zo goed een bron van afleiding en frustratie’, zou hij stellen.

Een Stoïcijn bekommert zich niet om zelfpromotie en het beeld dat anderen van hem hebben. Hij hengelt niet naar de bevestiging van andere mensen

‘Gebruik sociale media niet om te bewijzen wie je bent’, is zijn overtuiging. Een Stoïcijn bekommert zich niet om zelfpromotie en het beeld dat anderen van hem hebben. Hij hengelt niet naar de bevestiging van andere mensen. Hij zou dus niet op Facebook zitten om zichzelf te verheerlijken. Roem is vluchtig en likes betekenen voor hem niets. Sociale media kunnen een giftig spel van vergelijking en validatie zijn, waar hij niet aan meedoet. ‘Vergelijk jezelf niet met anderen’, sprak hij. ‘De enige vergelijking die telt, is die met je eigen potentieel.’ De indrukwekkendste overwinning voor een Stoïcijn is niet op andere mensen of vijandelijke legers, maar op zichzelf. Wat hen van anderen onderscheidt is als ze daar bovenuit kunnen stijgen.

Er zijn anderzijds apps en sites die hij zeker zou gebruiken. Meditatie-apps bijvoorbeeld. Ze helpen hem om kalmte te ervaren. Hij surft ook regelmatig naar sites over de inhoud en geschiedenis van het Stoïcisme. Misschien zou hij platforms opstarten die mensen samenbrengen rond Stoïcisme. Wellicht zou hij zijn Meditaties digitaal delen.vMaar TikTok? Daar zou Marcus waarschijnlijk niet aan beginnen.

Afleiding en zinloos, leeg vermaak, daar is het leven te kort voor

Marcus zou benadrukken dat je telefoon een hulpmiddel is, niet een meester. Zijn advies: zet alle niet-essentiële meldingen uit en wees selectief. Het kan waardevol zijn om te kijken naar wat je zelf belangrijk vindt. Zo niet, leg hem weg en kijk omhoog naar de sterren of naar de persoon naast je. ‘Vermijd de constante prikkels van smartphones’, zou hij zeggen. Het zou hem niet ontgaan dat we overal, maar dan ook overal, naar schermpjes aan het staren zijn. Zelfs al wandelend over straat, op stap in een bos, zittend op café of restaurant. Kijk eens om je heen als je in een vliegtuig zit. Als een bezetene grijpt iedereen naar zijn telefoon als het landt. Is dit dan zo belangrijk?

DETOX

Marcus zou ongetwijfeld lid zijn van de JOMO-beweging: the joy of missing out. Hij zou een pleidooi geven om meer zaken in het leven aan je te laten voorbijgaan. Oefenen in de onwetendheid, in het loslaten. Moet je constant van alles op de hoogte zijn of alles delen? ‘Moet ik echt weten wat Lucilius gisteren at of hoeveel katten Epictetus heeft?’ zou hij hardop overpeinzen. Nee!

Marcus zou geen fan zijn van 24/7 verbondenheid. Hij zou zeker digitale detoxmomenten inplannen. ‘De ziel heeft rust nodig, net zoals een lichaam slaap’, is zijn advies. Bescherm die. Ga wandelen in de natuur, luister naar de wind die door de bomen raast. Ruik de bloemen en het gras. Het gebruik van smartphones kan ons weghalen uit de werkelijkheid om ons heen en tast ons vermogen om volledig in het hier en nu te leven aan. Alain de Botton, filosoof en oprichter van The School of Life schreef: ‘We tend to reproach ourselves for staring out of the window. You are supposed to be working, or studying, or ticking of things on your to-do-list. We don’t go around saying: I had a great day: the high point was staring out of the window. But maybe in a better society, that’s just the sort of things people would say to one another’ (The Art of Travel, 2002). In een boekenwinkel hing een bordje ‘Hier is geen wifi, we praten met elkaar’. De Stoïcijnen zouden dit prachtig gevonden hebben. Met volledige aandacht leven en je concentreren op wat er op dit moment gebeurt, meer aandacht hebben voor de mensen om je heen, dat zou ze wel zinnen.

Marcus Aurelius zou een pleidooi geven om meer zaken in het leven aan je te laten voorbijgaan. Oefenen in de onwetendheid, in het loslaten. Moet je constant van alles op de hoogte zijn of alles delen?

Marcus zou ook, zoals het een goede Stoïcijn betaamt, aandacht geven aan zijn ochtend-en avondritueel en de smartphone zou hier geen wezenlijk deel van uitmaken. Zijn dag begint dus niet met het haastig bekijken van eenentwintig nieuwe e-mails, drie gemiste WhatsApp-gesprekken en vijf gemiste telefoons van mensen die allemaal denken dat het dringend is. Nee, hij zou zich niet laten gijzelen door dit digitale kabaal. Als hij uit zijn bed stapt, neemt hij liever een koude douche en mediteert hij. Als de dag ten einde loopt, zou hij ook zijn avondritueel zorgvuldig doen. Zijn schermen zet hij twee uur voor het slapengaan uit. In plaats van ze nog te bekijken, doet hij zijn ademhalingsmeditatie of schrijft hij in zijn dagboek over wat hem bezighoudt.

Als keizer was Marcus Aurelius gewend aan mensen die constant zijn aandacht vragen, van senatoren tot soldaten, tot zijn eigen kinderen. In de digitale wereld zijn die mensen vervangen door meldingen, pop-ups en telefoons. Hoe zou hij omgaan met deze constante digitale bombardementen? Wat zou hij doen? Simpel: zijn telefoon instellen op de ‘Niet Storen’-modus. Alleen zijn vrouw Faustina en zijn moeder Lucilla mogen hem bellen. Hij zou vinden dat je niet op elke melding onmiddellijk hoeft te reageren. Wanneer we onze tijd laten domineren door digitale prikkels, geven we onze autonomie uit handen. ‘Gebruik jij je telefoon, of gebruikt je telefoon jou?’ Moet je nú reageren of kan dit wachten? Dit doet me denken aan het verhaalvan Experimens en keynotespreker Johan Dhaeseleer. Als kleine jongen bracht hij veel tijd door bij zijn grootvader. Op een dag zaten ze samen te eten en er werd gebeld. Opa maakte geen aanstalten om open te doen. Johan begreep het niet, maar als het nu eens dringend is? ‘Dan komen ze wel langs vanachter aankloppen’, was het antwoord van de grootvader. Om maar te zeggen, als het echt dringend is, weet men je wel te vinden.

Net zoals we bewust omgaan met wat we eten, kunnen we ook stilstaan bij wat we toelaten in onze geest

LEEG VERMAAK

Marcus zou ons waarschijnlijk met een blik van diepgaande bezorgdheid aankijken als hij ons voortdurend met onze telefoons bezig ziet. ‘Waarom zou je kostbare tijd verspillen aan nutteloze prikkels?’, zou hij vragen. Scrollen op sociale media is de populairste vrijetijdsbesteding onder jongeren. Een jongere zit gemiddeld meer dan vijf uur op de smartphone. Dat kan tellen. Afleiding en zinloos, leeg vermaak: daar is het leven te kort voor. Seneca sprak vaak over hoe kostbaar tijd is. Hij schreef: ‘Het is niet dat we te weinig tijd hebben, maar dat we veel tijd verspillen. Het leven is lang genoeg, en een voldoende hoeveelheid is ons gegeven om de grootste prestaties te bereiken, als het goed wordt besteed’ (Over de kortheid van het leven, 49). De Stoïcijnen zagen leeg vermaak als een verspilling van je potentieel en energie. Ze zouden ons aansporen om tijd te besteden aan activiteiten die bijdragen aan onze persoonlijke groei, zodat we niet urenlang verstrikt raken in memes en foto’s van poesjes en eindeloze TikToks. Net zoals we bewust omgaan met wat we eten, kunnen we ook stilstaan bij wat we toelaten in onze geest.

Wanneer we onze tijd laten domineren door digitale prikkels, geven we onze autonomie uit handen

Een moderne Marcus zou ook verschillende bronnen consulteren en een abonnement nemen op één van de kwaliteitskranten. ‘Lees het nieuws, maar wees kritisch. Volg alleen mensen of pagina’s die iets bijdragen aan je ontwikkeling. Alleen wat nuttig is, mag je aandacht krijgen’, zou hij stellen. Dit geldt zeker voor wat je leest. Marcus zou begrijpen dat media vol zitten met meningen, geruchten en onbenulligheden. Zijn strategie: stel vragen. Is deze informatie accuraat? Wat is de bron? Waarom is dit geschreven? Wat zegt het over degene die het schreef? Als het om negatieve of toxische stemmen gaat, zou Marcus duidelijk zijn: ‘Blokkeer ze!’

Stel vragen. Is deze informatie accuraat? Wat is de bron? Waarom is dit geschreven? Wat zegt het over degene die het schreef?

MARCUS OP X

De Marcus Aurelius van vandaag opent X en ziet dat iemand zijn Meditaties heeft samengevat als ‘veel gezeur over deugdzaamheid’ en een ander beweert dat hij ‘te soft is als keizer’. Hoe zou hij reageren? Hij zou begrijpen dat kritiek onvermijdelijk is. Wanneer iemand over jou spreekt, herinner jezelf er dan aan dat dit hun mening is, niet jouw werkelijkheid. Hij zou het beschouwen als een kans om zijn geduld en wijsheid te trainen. Geen woedende tweet-storm of boze replieken. In plaats daarvan zou hij denken: ‘Ik controleer niet wat anderen zeggen, maar hoe ik erop reageer. Komt deze kritiek voort uit wijsheid of uit onwetendheid?’ Hij zou zich niet bezighouden met anonieme trollen, maar luisteren naar mensen die goede bedoelingen hebben. Dan zou hij denken zoals het een goed Stoïcijn betaamt: ‘Dit is een kans om te leren en te verbeteren’. Daarna zou hij rustig zijn telefoon wegleggen, zijn toga rechttrekken en verder wandelen in de zon.

Kathleen Snoeck

Wil je de papieren versie van De Geus thuis ontvangen? klik hier voor meer informatie.